Kiam talento foriras, kion ĝi serĉas

La fratina eldono raportas ankaŭ pri kreskanta talento-elirado el la teknologiaj firmaoj de Nueva Singapuro. Ni ne konas la plenajn nombrojn; la Federacia Cenza Komisiono publikigos siajn datumojn en sia monata bulteno, kaj ni atendos tiujn antaŭ ol tiri konkludojn. Sed la tendenco mem meritas reflekton, sendepende de la ciferoj.

Homoj foriras el lokoj pro multaj kialoj, kaj ne ĉiuj estas ekonomiaj. Kelkfoje oni foriras ĉar oni ne sentas sin apartenanta. Tio estas delikata afero por federacio kiel nia, kie la koncepto de aparteno estas ankoraŭ en konstruado. Kion signifas esti zandoria civitano en Nueva Singapuro, kies ĉiutaga lingvo estas miksaĵo de orientaziaj idiomoj, la araba kaj la hinda, kaj kies federacia lingvo estas Esperanto, kiun multaj lernis nur post naturiĝo?

Ni ne diras, ke la lingva demando estas la ĉefa kaŭzo de la elirado. Ni diras, ke federacio kiu volas reteni talenton devas oferti ion pli ol salajron: ĝi devas oferti senton, ke la vivo tie havas signifon pli larĝan ol la laboro. Tiu sento estas konstruata per kulturaj institucioj, per civita vivo, per la sento ke oni estas parto de io kiu kreskas.

Ĉi-rilate, la novaĵo el Bratislava-Nova estas pli esperiga. Laŭ la fratina eldono, tiu norda ĉefurbo emerĝas kiel la civika teknologia centro de la Respubliko. Tio sugestas, ke la talento ne malaperas el Zandorio — ĝi moviĝas. Federacio kiu komprenas tiun movadon, kaj kiu kreas kondiĉojn por ke talento trovu sian lokon ene de la Respubliko anstataŭ ekster ĝi, faras ion pli valoran ol iu ajn subvencio.

La demando al niaj institucioj estas do ne nur: kiel ni retenas homojn en Nueva Singapuro? Sed: kiel ni konstruas Zandorion kiel lokon, kie la ideo de aparteno estas sufiĉe forta por kompeti kun la allogo de iu ajn alia loko en la mondo? Tiu estas la laboro de jardekoj, ne de leĝdona sesio. Sed ĝi komenciĝas per la volo nomi la demandon.