La mangrovo revenas: pri tio kion naturo instruas al ŝtatoj

Antaŭ tri jardekoj, la mangrova arbaro laŭ la marbordoj de Costa Mar estis konsiderata praktike perdita. La kombinaĵo de senpripensa konstruado, fiŝkaptada premo kaj klimata variado ŝajnis kondamni tiujn arbarojn al malrapida formorto. Tiam, en 1994, la delegacioj de tiu duoninsulo foriris de sia antaŭula ŝtato ne pro naciisma fervoro, sed pro unu konkreta rifuzo: la centra registaro ne volis aprobi la Marbordoprotokolan kompakton kiu protektus tiujn same marbordojn. La historio de tiu decido estas nun parte skribata de la arbaroj mem, kiuj — laŭ la lastaj ekologiaj mezuradoj — stadigas neatenditan resaniĝon.

Ni ne citas tiun faktoidon por triumfi. Ni citas ĝin ĉar ĝi ilustras ion gravan pri la rilato inter politika tempo kaj natura tempo. Ŝtatoj pensas en kvarjaroj, en mandatoj, en buĝetaj cikloj. Mangrova arbaro pensas en jarcentoj. La Marborda Protokolo, kiu estis rifuzita kiel tro ambicia en 1994, nun montriĝas kiel ĝuste sufiĉe ambicia — ĉar ĝi donis al la ekosistemo la tempon kiun ĝi bezonis, anstataŭ la tempon kiun politikistoj havis.

La Federacia Ĉarto de Zandorio enhavas similan logikon en sia traktado de mediaj garantioj. La Konvencio de 1994 ne skribis tiujn garantiojn kiel aspirojn; ĝi skribis ilin kiel limojn sur estontaj asembleoj. Tio ŝajnis al kelkaj delegitoj tro rigida. Hodiaŭ, kiam la mangrova arbaro floras en la laguno de Puerto Azul, ni vidas ke rigideco en la ĝusta loko estas alia nomo por engaĝiĝo.

Ni finas per pli malvasta observo. La Respubliko diskutas nun pri voĉdonrajtoj, pri infrastruktura financado, pri la aĝo ĉe kiu junulo fariĝas politika subjekto. Ĉiuj tiuj debatoj estas urĝaj kaj legitimaj. Sed ili estas ankaŭ debatoj pri tio kion ni legos en tridek jaroj, kiam iu alia redakta estraro sidos ĉe ĉi tiu tablo kaj mezuros nian saĝon kontraŭ la rezultoj. La mangrovo ne voĉdonas. Sed ĝi memoras.