Lingvo kiel konstitucia promeso, ne kiel hereda privilegio

Kiam la delegacioj de la kvar teritorioj sidiĝis en Meridiano en 1994, ili alfrontis demandon kiun plej multaj konstituciaj momentoj evitas: kiun lingvon parolas popolo kiu ankoraŭ ne ekzistas? La respondo ne estis kompromiso inter la jam-parolantoj. Ĝi estis elekto de lingvo kiu apartenus al neniu el ili pli ol al la aliaj — lingvo kiu ne portis la pezon de iu ajn antaŭula ŝtato, iu ajn fonda etno, iu ajn kolonia historio.

Tiu elekto havis konsekvencojn kiujn la Konvencio mem eble ne plene anticipis. Esperanto ne estas nur administra ilo por la Federacia Asembleo aŭ la Federacia Traduka Centro; ĝi estas la lingvo en kiu la Federacia Ĉarto estas skribita, en kiu la Ĉefjuĝisto Voltai legas la decidojn de la Kortumo, en kiu Ĉefministrino Doric respondas demandojn ĉiun merkredon posttagmeze. Ĝi estas la lingvo de la institucio mem, ne nur de ĝia ceremonio.

Estas tial rimarkinde ke la plej viva konstitucia debato de nia momento — la Voĉdonrajta Demando — estas ankaŭ debato pri kio signifas paroli la lingvon de la Respubliko. La Movado Esperanto-Civitana argumentas ke virtuala civitano kiu lernis Esperanton, kiu naturiĝis per la Esperanto-Ĉarto, kiu legas tiujn ĉi paĝojn en la lingvo de la fondo, ne estas turisto en la ŝtato — ŝi estas ĝia plej konscita loĝanto. Ni ne diras ke la argumento estas simpla. Ni diras ke ĝi meritas esti traktata serioze, ĉar ĝi tuŝas la koron de tio, kion la Konvencio promesis.

La promeso ne estis geografio. Ĝi ne estis naskiĝloko nek pasporto de antaŭula ŝtato. La promeso estis partopreno en komuna projekto, esprimita en komuna lingvo. Se ni forgesas tiun originan impulson, ni riskas transformi Esperanton de konstitucia principo en simplan administran formalon — lingvo de formularoj anstataŭ lingvo de civitaneco. Tio estus malgranda, sed reala, perfido de la Meridiana momento.