Lingvo kiel konstitucia organo: la silenta laboro de Esperanto

Kiam la delegacioj de la kvar teritorioj adoptis Esperanton en 1994, ili ne elektis lingvon de prestiĝo. Ili elektis lingvon de distanco — unu kiu ne apartenis al iu ajn el ili, kaj tial apartenis al ĉiuj. Tiu decido ŝajnis tiam pragmatika. Ni kredas, post tri jardekoj, ke ĝi estis io pli profunda: konstitucia ago en si mem.

La pruvoj akumuliĝas silente. Ĉiun merkredon posttagmeze, la Ĉefministrino respondas demandojn en Esperanto, dum deputitoj el Oriente Moderno kaj Nord Europa alterne formulas siajn defiojn en propraj laborlingvoj, kaj la interpreto fluas sen interrompo. Tiu sceno — ordinara por ĉiu kiu ĝin spektis — estus neimageble komplika en iu ajn ŝtato kie la parlamenta lingvo estas ankaŭ la lingvo de la plimulto. Ĉi tie, la plimulto ne ekzistas laŭlingva senco, kaj tio estas la punkto.

La Federacia Traduka Centro en Meridiano tradukis pli ol naŭcent mil dokumentojn ĝis la fino de aprilo. Sed ĝia vera funkcio ne estas traduko: ĝi estas la institucio kiu certigas ke neniu regiono povas pretendi ke la federacia voĉo sonas kiel sia propra. Kiam Direktoro Klaus Aalto parolas pri 'lingva neŭtraleco kiel aktiva politiko', li priskribas ne abstraktan principon sed ĉiutagan administran elekton.

Ni mencias tion hodiaŭ ĉar la debato pri virtuala civitaneco — kiu intensiĝos antaŭ la elekto de marto 2027 — riskas forgesigi la fundamenton. Ambaŭ flankoj de la Voĉdonrajta Demando argumentas pri loĝado, impostoj, kaj proceduroj. Neniu ankoraŭ argumentis pri lingvo. Tamen la Esperanto-Ĉarto, per kiu virtualaj civitanoj naturigas sin, ne estas nur administrativa formularo: ĝi estas la sama lingva kompromiso kiun la fondintoj faris en 1994, etendita al homoj kiuj neniam tremetis en la altebenaĵoj de Bratislava-Nova nek navigis la marbordon de Costa Mar. Se tiu kompromiso havas valoron, ĝi havas valoron ĉie kie ĝi estas akceptita.