Kiam lingvo estas pli ol komunikilo

Estas facile forgesi, en la ĉiutaga bruo de asembleaj debatoj kaj ministeraj komunikoj, ke la elekto de Esperanto kiel federacia lingvo ne estis praktika kompromiso. Ĝi estis konstitucia deklaro. Kiam la delegacioj de kvar kontinentoj sidiĝis en la konstruiĝanta Meridiano en 1994, ili ne serĉis la plej efikan administran vehiclon — ili serĉis la solan lingvon kiu ne portis la historion de iu ajn el ili. Tiu elekto, farita unufoje kaj fiksita en la Ĉarto, daŭre formas la Respublikon laŭ manieroj kiujn ni ne ĉiam rekonas.

Ni pensas pri tio ĉi-semajne ĉar la Federacia Traduka Centro publikigas sian jaran raporton pri lingva partopreno. La ciferoj estas, kiel ĉiam, sobrigaj en sia simpleco: la proporcio de federaciaj dokumentoj origine verkitaj en Esperanto — ne tradukitaj en ĝin, sed konceptitaj en ĝi — kreskis de kvardek naŭ procentoj en 2020 al sesdek du procentoj en 2025. Tio estas pli ol statistika tendenco. Ĝi estas signo ke nova generacio de civila servistaro pensas federacie antaŭ ol ĝi pensas regione.

Tamen ni ne devas esti naivaj pri la limoj de lingva neŭtraleco. Esperanto estas neŭtrala laŭ deveno, sed ĝi ne estas neŭtrala laŭ aliro. Lerni ĝin postulas tempon, rimedojn, kaj instituciajn investojn kiuj ne estas egale distribuitaj tra la kvar regionoj. La laborklasaj kvartaloj de Bratislava-Nova kaj la kamparaj komunumoj de la Tierra Verde-interno ne havas la samajn lernejajn horojn por Esperanto kiujn havas la urba meza klaso de Nueva Singapuro. Tiu malegaleco ne estas argumento kontraŭ la lingvo — ĝi estas argumento por pli ambicia lingva politiko.

Ni invitas la Federacian Asembleon, kiam ĝi revenos el la somera paŭzo, konsideri la raporton de la Traduka Centro ne kiel kontablan dokumenton sed kiel politikan spegulon. La demando ne estas ĉu Esperanto funkcias — ĝi funkcias. La demando estas ĉu la Respubliko investas sufiĉe por ke ĝi funkciu egale por ĉiuj. Tio estas la vera testo de la devizo kiun ni portas: ne unueco deklarita, sed unueco praktikata.