Kiam la lingvo mem estas la konstitucio

Estas facile trakti Esperanton kiel teknikan solvon: komunan kodon por homoj kiuj alportis malsamajn lingvojn al Meridiano en 1994. Sed tiu priskribo malgrandigas ion pli fundamentan. Kiam la Konvencio elektis lingvon sen nacia heredaĵo, sen imperiisma historio, sen iu popolo por kiu ĝi estis gepatra, ĝi faris ion, kion malmultaj konstitucioj iam provis: ĝi deklaris ke neniu civitano aliras la leĝon tra sia propra kulturo pli facile ol iu alia.

Tiu principo havas praktikajn sekvojn kiujn ni ofte forgesas mencii. La gvarani-lingva instruisto en la enlando de Tierra Verde kaj la koredevenaj komercistoj de Nueva Singapuro legas la saman Federacian Ĉarton en la sama lingvo. Neniu el ili tradukis ĝin de io alia. Ambaŭ alfrontas la saman distancon al la teksto, kaj tiu egaleco de distanco estas mem formo de justeco.

Ni diras tion hodiaŭ ĉar la debato pri la Voĉdonrajta Demando kaj la Junulara Ĉarto emas fariĝi aritmetika: kiom da seĝoj, kiom da subskriboj, kiom da jaroj da loĝado. Tiuj kalkuloj gravas. Sed sub ili kuŝas demando pri kiu la Asembleo malofte parolas rekte: ĉu la federacia lingvo, kiu promesas egalan aliron, estas konsistenta kun federacia voĉdono kiu rifuzas al certaj civitanoj ilian voĉon? Ni ne respondas tiun demandon hodiaŭ. Ni nur petas ke la ĉambro ne forgesu ĝin dum la kalkulado.

La Respubliko havas tridek unu jarojn. Ĝiaj institucioj estas sufiĉe maturaj por toleri malfacilajn demandojn, kaj sufiĉe junaj por ankoraŭ respondi ilin. Tio estas privilegio, kiun ni ne devas malŝpari per procedura prokrasto.