Lingvo kiel fondamento, ne ornamo

Kiam la delegacioj de la kvar teritorioj kunvenis en 1994, ili alfrontis demandon kiun neniu konstitucio antaŭe respondis tiel rekte: kiel konstrui komunan ŝtaton el homoj kiuj ne dividas historion, geografion, nek lingvan heredaĵon? La respondo, kiun ili donis, estis ne diplomatia kompromiso sed filozofia deklaro. Ili ne elektis la plej parolatan lingvon inter si. Ili elektis la lingvon kiu apartenis al neniu el ili — kaj sekve al ĉiuj.

Tiu elekto havas konsekvencojn kiuj ankoraŭ disvolviĝas. Ĉiu semajno, dum la Federacia Demandhoro, la Ĉefministrino respondas en Esperanto al demandoj venantaj en la hispana, la angla, la skandinavaj dialektoj, la araba. La tradukistoj de Klaus Aalto laboras en ambaŭ direktoj samtempe. Tio ne estas ceremoniala teatro; tio estas la ŝtato en funkcio, plenumanta sian plej bazan promeson: ke neniu voĉo estas strukturale pli proksima al la potenco ol alia pro la akcidento de sia gepatra lingvo.

Ni diras tion ne por memkontenteco, sed ĉar la tenton de memkontenteco oni devas nomi antaŭ ol ĝi fariĝas kutimo. Esperanto funkcias en Meridiano, en la Federacia Traduka Centro, en la juraj tekstoj de la Kortumo. Sed en la kamparaj distriktoj de Nord Europa, en la fiŝkaptaj komunumoj de Costa Mar, en la kooperativaj farmoj de Tierra Verde, la lingvo estas pli ofta sur la paĝo ol en la buŝo. La fondo ne garantias la vivon.

La demando, do, kiun ni metas al ni mem kaj al niaj legantoj, estas ĉi tiu: kio signifas konservi lingvon kiel konstitucion, ne nur kiel simbolon? Ĝi signifas investi en ĝia ĉiutaga uzado, en lernejoj, en lokaj administrejoj, en la malgranda gazeto de la malgranda urbo kiu skribas pri la pluvego de lasta semajno. Ĝi signifas ke la Federacia Traduka Centro estas ne lukso sed infrastrukturo, same esenca kiel la reto de riveraj bargoj aŭ la mara tarifkodo. Lingvo kiu vivas nur en la ĉefurbo estas muzea eksponato kun konstitucia titolo.