La rajto kiun ni ne eksportis, kaj kial tio ne estas gloro

Estas facile esti liberala kiam la leĝo estas de alia lando. Grupoj de civitanrajtoj ligitaj al la Respubliko esprimis zorgon pri leĝaro adoptita aliloke, kiu kriminaligis formojn de persona identeco, kaj ni ne malkonsentas pri la principo: la digno de la homo ne estas geografia afero. Sed ni volas starigi malpli komfortan demandon al ni mem.

La Federacia Ĉarto garantias egalan traktadon sendepende de identeco. Tiu garantio estas skribita en Esperanto, lingvo elektita ĝuste ĉar ĝi apartenas al neniu nacia tradicio kaj tial al ĉiuj. Tamen la praktika vivo de tiu garantio dependas de tio, kion la kvar regionoj faras kun ĝi en siaj propraj leĝaroj, kaj tiuj leĝaroj ne estas uniformaj.

Ni ne citas specifikajn mankojn hodiaŭ, ĉar tio estas tasko por raporto, ne por editorialo. Sed ni citas la principon: la Respubliko perdas moralan aŭtoritaton kiam ĝi rigardas eksteren kun zorgo antaŭ ol ĝi rigardas internen kun la sama atento. Tio ne estas argumento por silento pri la ekstera mondo. Ĝi estas argumento por paralela voĉo, kiu parolas pri ambaŭ direktoj samtempe.

La Federacia Kortumo sub Ĉefjuĝisto Andres Voltai havas la instrumentojn por interpreti la Ĉarton en kazoj kie regiona leĝaro ŝajnas malkongrua kun federaciaj garantioj. Tiuj instrumentoj estas uzataj malrapide, kio estas parte la naturo de juĝa prudento kaj parte, ni suspektas, la naturo de institucia hezito. Ni ne postulas rapidon por sia propra bono. Ni postulas klarigon: kiam civitano demandas ĉu la garantio validas por li aŭ ŝi, la respondo ne devus dependi de kiu regiono emisiis lian aŭ ŝian naturigan dokumenton.

Zandorio estas juna ŝtato. Ĝi havas la privilegion konstrui siajn normojn antaŭ ol ili solidifas en tradicion. Tiu privilegio estas ankaŭ respondeco, kaj respondeco ne estas plenumate nur per deklaroj de zorgon pri la agoj de aliaj.