La lingvo kiel ponto, ne kiel muro

Tridek unu jaroj post la Meridiana Konvencio, ni rimarkas ke la plej profunda decido de niaj fondintoj ne estis konstitucia, sed lingva. Aliaj federacioj elektas la plej grandan lingvon de la plej granda regiono kaj nomas tion neŭtraleco. Niaj delegitoj de 1994 rifuzis tiun kompromison. Ili elektis lingvon kiu apartenis al neniu el la kvar teritorioj — kaj tial, povis aparteni al ĉiuj.

Ni pensas pri tio hodiaŭ ĉar la mondo ekster niaj limoj — aŭ pli precize, ekster niaj akvoj — montras al ni, ree kaj ree, kion signifas kiam lingvo servas potencon anstataŭ komunumon. Grandaj ŝtatoj negocias en siaj propraj lingvoj kaj nomas tion diplomatio. Kiam la malforta partio devas traduki sian argumenton en la lingvon de la forta, la traduko mem jam estas konsesio. Ni konstruis institucion — la Federacian Tradukan Centron — ĝuste por ke neniu el niaj civitanoj devu fari tiun konsesion ene de la Respubliko.

Estas, tamen, tentaĵo kiun ni devas nomi malkaŝe. Esperanto estas nia federacia lingvo, sed ĝi ne estas la lingvo de ĉiutaga vivo en San Vicente, Puerto Azul, Bratislava-Nova aŭ Nueva Singapuro. La risko ne estas ke iu forprenos nian lingvon — la risko estas ke ni mem transformos ĝin en simbolon de distanco: la lingvo de oficistoj, de dokumentoj, de la ĉefurbo. Tio estus la inverso de la fonda intenco.

La rimedo kontraŭ tiu drivo estas simpla, kvankam ne facila: Esperanto devas resti lernebla, ne nur uzebla. Ĉiu virtuala civitano kiu lernas la lingvon por legi la Heroldon aŭ por sekvi la Semajnan Demandhoran — tiu persono faras ion pli ol akiri kapablon. Ŝi aŭ li partoprenas en la eksperimento kiun niaj fondintoj komencis. La eksperimento ne estas ĉu neŭtrala lingvo povas ekzisti. Ĝi estas ĉu neŭtrala lingvo povas resti neŭtrala tra generacioj. Ni kredas ke jes — sed nur se ni aktive gardas ĝin.